Workshop bloemen destilleren deel 2

ENFLEUREREN Afbeelding uit : Atherische ole selbst herstellen  B.Malle & H.Schmickl

In mijn vorige artikel beschreef ik een workshop bloemen destilleren die ik gegeven heb voor studentes van de Haagsche kunstacademie www.kabk.nl 
In deze workshop kwam naast het stoomdestilleren ook enfleureren en macereren aan bod. Jamillah één van de studentes is de afgelopen weken bezig geweest met het macereren en enfleureren van tulp en hyacint.

enfleuraat: vaseline met ethanol

Bij het enfleureren gebruik je vet (in dit geval vaseline) om de geurstoffen uit de bloemen te halen. Door de bloemen regelmatig te vervangen door vers geplukte bloemen krijg je een hoge concentratie geurstoffen in het vet. Om de geurstoffen uit het vet te halen gebruik je ethanol. De ethanol kan je scheiden van het vet door te filtreren of te destilleren.

Jamillah had er voor gekozen om het alcohol-vaselinemengsel te destilleren om zodoende alle  geurstoffen uit het vet te halen.


Vandaar workshop bloemen destilleren 2. Met een tas vol destillatie-spullen ben ik naar Den Haag gegaan om Jamillah een kleine destillatie-workshop te geven. Het gebouw van de kunstacademie bood genoeg plekken met stromend water en electra om een destillatie uit te voeren.

Bij de destillatie maken we gebruik van een electrische verwarmingsmantel. We destilleren in glaswerk:
* rondbodemkolf 500 mL
* destillatieopzet
* thermometer met slijpstuk
* liebigkoeler
* allonge
*2 statieven met universeelklemmen
* kooksteentjes
* slijpstuk klemmen

Destilleren is een scheidingsmethode waarbij je gebruik maakt van het verschil in kookpunt, in dit geval tussen ethanol en vaseline.

destillatieopzet * koeler * allonge

Tijdens de destillatie blijft de temperatuur rond de 80 graden Celcius, het kookpunt van ethanol hangen.

Op het bovenstaande filmpje zijn we de destilleerkolf met het alcohol/vaseline mengsel aan het vullen. Het filmpje hieronder is genomen tijdens de destillatie.

De vaseline die in de ethanol steeds vloeibaarder werd gaf ook een heel mooi filmisch moment:

We hebben natuurlijk aan het destillaat geroken. Het hangt er natuurlijk vanaf hoe sterk het enfleuraat gemaakt is en of je dan naast de geur van de ethanol ook nog andere geuren kan waarnemen. Voor mij was dat moeilijk, maar Jamillah kon wel een andere voor haar kenmerkende geur waarnemen. Ze zal de komende tijd alle geuren die ze via enfleurage en maceratie heeft verzameld gebruiken in een tentoonstelling. Ik ben erg benieuwd naar het resultaat!

Workshop bloemen destilleren

Ongeveer twee weken geleden kreeg ik de vraag om een workshop te geven over het destilleren van bloemen van hyacint, tulp en narcis.

Wikipedia: Cultivar of Hyacinthus orientalis

De vraag kwam van Jamilla en Amber, twee studentes van de Haagse kunstakedemie www.kabk.nl
Ze doen mee aan een kunstproject in de bollenstreek en gaan zich toeleggen op de geur die kenmerkend is voor deze streek als de bloemen in bloei staan.

Wikipedia: Narcis

Het onderwerp sprak mij wel aan en zodoende hebben we een afspraak gemaakt voor een workshop op 19 april. In de voorbereiding voor de workshop heb ik informatie gezocht over de manier waarop er etherische olie uit deze bloemen wordt gehaald. Ik kwam erachter dat eigenlijk alleen van verse tulpenbladen via stoomdestillatie etherische olie wordt gemaakt. www.aromaazinternational.com/tulip-391‎

Bij hyacint en narcis ligt het anders. Voor winning van etherische olie zijn deze bloemen eigenlijk niet geschikt, er verdwijnen teveel geurcomponenten. Er worden wel absolues van gemaakt. Deze absolue wordt gemaakt door de bloemen te extraheren met organische oplosmiddel. http://nl.wikipedia.org/wiki/Absolue Om deze absolues te maken zijn heel veel bloemen nodig. Om een voorbeeld te geven: uit 300 kg narcisbloemen werd 2,1 gram narcisabsolue gemaakt. Dat is afgerond een opbrengst van 0,001%.

Ik heb Jamilla en Amber daarom geadviseerd om voor de workshop tulpen mee te nemen. Met een volle ketel (4 klapkratten) versgeplukte tulpenbloemen was mijn inschatting zou het mogelijk moeten zijn om etherische olie te maken. Ook het hydrolaat zou geurcomponenten moeten bevatten die de studenten kunnen gebruiken voor hun project. Over de exacte samenstelling van de olie van tulp, narcis en hyacint is weinig te vinden. De analyses die de parfumindustrie laat uitvoeren om de geuren na te maken worden waarschijnlijk geheim gehouden. Wat ik wel vond is een lijst met bestanddelen (geen concentraties) in hyacint absolue:
citral*eugenol*iso-eugenol*cinnamal*coumarin*geraniol*linalol*citronellol*limoneen

vullen van de destillatiebuis met hyacintbloemen

Helaas bleek het niet mogelijk qua timing en logistiek om op de datum van de workshop om aan voldoende tulpenbloemen te komen. Zo vlak voor de paasdagen worden er vanuit toeristisch oogpunt ook minder tulpen gekopt . Jamilla en Amber hadden wel een aantal hyacinten meegenomen. Voldoende om in een kleine destilleeropstelling te testen.

In de  destilleeropstelling, die ik voor demonstraties gebruik, kunnen ongeveer 150 mL plantendelen worden gedestilleerd. Misschien zouden we hier een welriekend hydrolaat mee kunnen maken.
Tijdens de destillatie hebben we gelet op de geur. Ik rook in het begin een vleugje citrus, de studentes roken een aspergerlucht.

Lang heeft de destillatie niet geduurd. De hyacintbloemen werden tijdens het destilleren papperig waardoor de stoomdruk te veel opliep en de uitleidbuis verstopt raakte! De conclusie was al gauw getrokken: hyacint is totaal ongeschikt om te destilleren. De workshop was ook bedoeld om met de studentes te verkennen welke extractiemethode geschikt is voor welke bloem.

Calendula maceratieolie

Om de geur van hyacint en narcis te vangen kunnen Jamilla en Amber het best gaan macereren. Deze methode wordt veel toegepast door herboristen en is met weinig middelen uit te voeren. Bij macereren gebruik je een plantaardige olie, het liefst reukloos, om de aromatische stoffen uit de plant te trekken. Door de olie na een week weer met vers geplukte bloemen te vervangen vergroot je de concentratie van de aromatische stoffen in de olie. Warmte is bij het proces van essentieel belang. Het eindproduct maceraat genoemd zou je kunnen vergelijken met een massage olie waar etherische olie aan is toegevoegd. Vooral bij het wrijven van de olie komen geurcomponenten vrij.
De studentes vonden het een waardevolle workshop waardoor ze met de opgedane kennis met hun project concreet aan de slag kunnen gaan. Ik ben benieuwd wat hun ervaringen zullen zijn, want over 2 maanden zal het project in een tentoonstelling worden gepresenteerd.

Breezer destilleren

distilleeropstelling

Misschien een raar onderwerp, het destilleren van breezer. Maar vanwege mijn voorbereiding en begeleiding van een Praktische Opdracht voor 6VWO leerlingen, en werkzaam als Technisch Onderwijs Assistent op het www.frenckencollege.nl , vond ik dit onderwerp toch interessant genoeg om op mijn blog te publiceren.

6V leerlingen van het MFC tijdens het destilleren van de Breezer

De leerlingen hadden namelijk de opdracht om door middel van destillatie het alcoholgehalte in Breezer te bepalen. Dat doe je door de alcohol (ethanol) uit de Breezer te destilleren en de dichtheid van het destillaat te  bepalen.

distillatie van de Breezer

De breezer werd nauwkeurig afgemeten in een maatkolf van 100 mL en overgebracht in de destilleerkolf. Het destillaat werd opgevangen in een van tevoren afgewogen maatkolf van hetzelfde volume.

Na de destillatie werd de maatkolf aangevuld tot een volume van exact 100,00 mL, en gewogen. De dichtheid kan je dan bepalen aan de hand van het volume en de massa van het destillaat met de volgende formule:
  .
Hierin is

ρ = dichtheid (kg • m^-3)

m = massa (kg)

V = volume (m³)

leerlingen maken ijkoplossingen

Om het alcoholgehalte te kunnen bepalen aan de hand van de dichtheid van het breezerdestillaat hebben de leerlingen met behulp van bekende volume percentages alcohol (ethanol) een ijklijn gemaakt.
Hiervoor hebben ze in 5 maatkolven een volumepercentage ethanol van 2,4,6,8 en 10 % gemaakt. Daarna gewogen en de dichtheid bepaald.

De dichtheid is daarna in een grafiek uitgezet tegen het volumepercentage ethanol. Met behulp van deze grafiek en de gevonden dichtheid van het breezerdestillaat konden de leerlingen het volumepercentage ethanol aflezen.

Aan de reacties van de leerlingen kon ik merken dat ze het destilleren van breezer geen vervelende proef vonden.