LARIKSPROJECT 6 en 7 juni 2015

Chaamse bos NB

De laatste jaren in het voorjaar ga ik het Chaamse bos in om Lariks (Larix decidua) ook wel Europese Lork genoemd te oogsten. Dit jaar had ik via de nieuwsbrief van INDEKOPERENKETEL een oproep gedaan voor meewerkers aan de oogst, het verwerken en het destilleren van de Lariks.

Zaterdag 6 juni had ik twee meewerkers die het hele proces van oogst tot de etherische olie en hydrolaat hebben meegemaakt. Catharina zorgde voor de koffie, thee en een goed gesprek. Het verslag van het Lariksproject 2015 van Catharina kan je lezen op haar website .

foto: Noi Sukawasana

We hebben deze dag 15,5 lariks takjes gehakseld en een deel van de naalden (3kg) is van de takjes geritst.

Dit is vergeleken met het hakselen een tijdrovende bezigheid. Misschien een idee om volgend jaar met hulp van wat meer meewerkers alleen de naalden van de Lariks te gaan destilleren. Dit om te kijken of dat de kwaliteit van olie en hydrolaat ten goede komt.

Lariksnaalden foto: Noi Sukawasana

 Na het vullen en afsluiten van de ketel kon de destillatie beginnen.

Om een goede kwaliteit hydrolaat te maken heb ik boven op de lariks een koperen rooster gelegd.

Hierna kon de ketel worden dichtgemaakt met aluminiumtape om stoomlekken te voorkomen.

Voordat er destillaat overkomt is er al geur waarneembaar. De meewerkers omschreven de geur die ze toen roken als: zoet mandarijn, citrus, terpentijn. 

Tijdens de destillatie heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter ( 500 mL) om de etherische olie van het hydrolaat te scheiden. Daardoor moet je wel alert blijven om de scheitrechter regelmatig af te tappen. Gelukkig had ik meewerkers die het proces nauwlettend in de gaten hielden!

Na in totaal 2 uur (stoom)destilleren hebben we ongeveer 4 liter larikshydrolaat kunnen aftappen. Ik gebruik voor het hydrolaat altijd van tevoren goed gereinigde en gesteriliseerde wijnflessen.

Vullen van hergebruikte wijnflessen met vers hydrolaat

opbrengst Larikshydrolaat na 1 dag destilleren

De ketel hebben we afgeplakt laten staan om de volgende dag ´af te destilleren´. Na een nacht lost het waslaagje van de naalden op en komt er tijdens de tweede destillatie nog een achtergebleven deel van de olie mee. Ik doe dit om de olie zo compleet mogelijk te maken.

Zondag na de koffie hebben we weer ongeveer 16 kg Lariks geoogst en gehakseld en de tweede destillatie uitgevoerd. Na deze destillatie de destilleerketel opgemaakt en de nog stomende lariks verwijderd, om plaats te maken voor vers gehakselde lariks.

Een geleende kruiwagen (dankjewel Corné) om de gedestilleerde lariks af te voeren kwam daarbij goed van pas! Tijdens het destilleren van de tweede lading Lariks kon ik de etherische olie van de zaterdag geoogste Lariks mbv een kleine scheitrechter afvullen in druppelflesjes.

Maandag heb ik de tweede lading Lariks af gedestilleerd. Het Lariksproject 2015 heeft in totaal 40 mL lariksolie en 8 Liter larikshydrolaat opgeleverd. 

Lariks etherisch olie FOTO  Noi Sukawasana

Maar naast deze opbrengst heb ik 2 enthousiaste meewerkers gehad die de nodige kennis over het stoomdestilleren hebben opgedaan. Het was zoals Catharina op haar website schrijft: genieten naast de ketel , en zeker voor volgend jaar voor herhaling vatbaar!

Tulpen destilleren

Ik kreeg de vraag of ik op korte termijn tulpen zou willen destilleren. Dat leek mij een interessante klus, vooral ook omdat het vorige jaar niet gelukt was. Dat heeft alles met de logistiek te maken. Bij het destilleren van bloemen moet de tijd tussen de oogst en het destilleren zo kort mogelijk gehouden worden.

vers gekopte tulpen

Doe je dat niet dan verlies je opbrengst en kwaliteit van de etherische olie. Over de samenstelling van etherische olie van de tulp is eigenlijk heel weinig te vinden. Ik had wel een aanwijzing over de te verwachten opbrengst: uit 5000 kg tulpenbloemen zou je 1 liter etherische olie moeten kunnen halen. Omgerekend zou ik met een ketel gevuld met 15 kg tulpen 3 mL etherische olie moeten kunnen destilleren.

Tulpen van www.naturalbulbs.nl

Met deze wetenschap had ik de workshopdeelneemster gevraagd om voor plm 15 kg versgekopte tulpen te zorgen. De biologisch gekweekte tulpen heeft ze op de ochtend van de workshop gehaald uit Sint Maartens- vlotbrug een plaatsje in de kop van Noord-Holland. Ze had in totaal ongeveer 30 Kg rode en witte tulpen meegenomen.

We hebben de ketel met in totaal 13 kg tulpen kunnen vullen. Om de tulpen aangedrukt te houden in de ketel heb ik gebruik gemaakt van een koperen afdekrooster.

De ketel was al bijna op stoom toen de tulpen in de destilleerwerkplaats werden binnengedragen, dus het duurde niet lang voordat het eerste destillaat uit de koelemmer kwam druppelen.

Op verschillende momenten tijdens het destilleren hebben we geroken bij de uitloop van de koelemmer. Dit zijn de beschrijvingen van geur die we hebben waargenomen:

bloemig/kruidig

terpentine

het lijkt alsof je met tulpen kan verven

Het hydrolaat was licht troebel, en zoals te verwachten was er weinig of geen olie waarneembaar tijdens de destillatie. Voor de scheiding van hydrolaat en olie heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter.

 Na ruim anderhalf uur destilleren zijn we gestopt. Resultaat: 3 flessen geurig hydrolaat en geen waarneembare etherische olie. Dat kan als teleurstellend worden beschouwd, maar ook wel verklaarbaar.

tulpenbloemen na de destillatie

Er zijn namelijk een aantal factoren van belang die we niet kennen. Allereerst de tulp zelf. Tulpen zijn eigenlijk alleen doorgekweekt op eigenschappen als kleur en vorm. Dit kan betekenen dat andere eigenschappen zoals geur minder worden, dus ook de hoeveelheid etherische olie die de bloemen produceren.

Ook zal het tijdstip van het oogsten van de tulpenbloemen van belang zijn. En niet onbelangrijk de hoeveelheid zonuren die de bloemen vlak voor de oogst hebben ontvangen.

Foto: Catharina de Bruin www.catharinadebruin.nl 

Ik ben in ieder geval tevreden dat ik een keer verse tulpenbloemen heb kunnen destilleren en de workshopdeelneemster op weg heb kunnen helpen in haar zoektocht naar het maken van een parfum op basis van natuurlijke geurstoffen.

Inloopmiddag en naaldbomenexcursie NLGR

Afgelopen weekend hadden we als start van het seizoen twee activiteiten georganiseerd.

Op zaterdag 25 april was er voor belangstellenden een inloopmiddag en op zondagmiddag in samenwerking met de NLGR (Natuur en Landschapvereniging Gilze-Rijen) een naaldbomenexcursie in het nabijgelegen Chaamse bos.

Ook hadden we Tineke van den Boer van tinekesdecoraties gevraagd om een en ander aan te kleden en ook aandacht te vragen voor de workshop lavendeldestilleren die we 11 juli aanstaande gaan organiseren. Het resultaat mocht er zijn! Ze had bovendien voor een ruim aanbod van aromatische planten gezorgd.

Om de bezoekers van de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL te laten ervaren wat we doen had ik zaterdagochtend 4 klapkratten met takjes van de Douglasspar uit het bos gehaald. Tegen de tijd dat de eerste bezoekers kwamen was het destillatieproces al in volle gang.

De werkplaats vulde zich met de kenmerkende citrusachtige frisse geur van de etherische olie die deze naaldboom maakt. Tijdens de inloopmiddag en na de naaldbomenwandeling was er voor de bezoekers volop gelegenheid om ook andere etherische olien die we gemaakt hebben te ruiken. Zoals lariks, Marokkaanse munt, Lavandin en Lavandula angustifolia 'Hidcote'.

Etherische olie van Franse Lavandin en Zeeuwse Lavandula angustifolia

Op zaterdag ben ik na 2 uur destilleren gestopt en heb de ketel de nacht laten staan om de volgende dag verder te destilleren. Dit is een werkwijze die ik op advies van een ervaren destillateur heb overgenomen om er zeker van de te zijn dat alle olie uit de naalden is gedestilleerd.

Naaldbomenexcursie in het Chaamse bos

Zondag kreeg ik bezoek van de deelnemers (plm 20) aan de Naaldbomenexcursie. Catharina had tijdens de wandeling door het bos al alles verteld over Grove Den, Douglasspar en Lariks. Een verslag over deze excursie is te lezen op haar website www.catharinadebruin.nl

In aanvulling op haar verhaal kon ik de belangstellende deelnemers vertellen, met een werkende stoomdestillatie van Douglasspar, hoe ik etherische olie uit naaldbomen haal. Uiteraard doe ik dat met toestemming van Staatsbosbeheer, eigenaar en beheerder van de Chaamse bossen. 

scheitrechter met Douglassparolie

Na één uur destilleren ben ik gestopt. De hoeveelheid olie die ik uit de scheitrechter kon halen was 38 mL. Uitgaande van 16 kg gehakselde Douglasspar takjes is dat een opbrengst van 0,24%. 

Catharina en ik vonden het een inspirerend weekend met super geinteresseerde mensen, en daardoor zeker voor herhaling vatbaar.