Masterclass stoomdestilleren 31 juli - 4 augustus 2023

Unieke week masterclass Je wilt jouw aromatische kruiden verwerken tot etherische olie en hydrolaat en weet niet hoe te beginnen. Je bent begonnen met destilleren, maar het lukt nog niet optimaal. Je bent op zoek hoe je etherische olie en hydrolaten zelf kan maken en verwerken in bijzondere producten. Je wilt als jonge start-up uit een reststroom waardevolle aromatische stoffen halen.

Zomaar een paar voorbeelden waarvoor wij de Masterclass Stoomdestilleren hebben ontwikkeld. Voor mensen met passie voor aromatische planten die nieuwsgierig zijn om meer te leren over de kunst van het destilleren. Henk Ploeger en Catharina de Bruin hebben al meer dan tien jaar ervaring met destilleren in Brabant en zijn zeer gedreven om hun kennis te delen. Tijdens deze unieke Masterclass midweek krijg je in de ochtend theorie. Bijvoorbeeld over onderwerpen als techniek, biochemie, geurstoffen en juiste oogsttijd.

Of we rijden een klein stukje naar het bos. We gaan het bos in om verse takken te halen van naaldbomen. In de middag rijden we naar de destilleerwerkplaats in het buitengebied van Gilze NB. De verse takken gaan we stoomdestilleren, terwijl Henk uitgebreid uitleg geeft over hoe het proces van stoomdestillatie werkt.

Tijdens de midweek gaan we diverse planten destilleren met verschillende destilleerapparatuur: van huis- tuin- en keuken-opstelling tot een professionele destilleerketel. Deze Masterclass is vooral geschikt voor mensen die zelf willen gaan destilleren en/of beter willen destilleren. Neem jouw vragen mee en deel ze met de andere deelnemers.

Meer info op onze website: indekoperenketel.nl We kijken er naar uit je te ontmoeten, Henk Ploeger & Catharina de Bruin.

Destilleren met een externe stoomgenerator

Voor een klant heb ik een aantal weken geleden een glazen destillatietoestel met een externe stoomgenerator getest. Eerst alle losse onderdelen verzameld om de opstelling goed te kunnen testen.

Het destillatietoestel bestaat uit een glazen vat voor de te destilleren aromatische planten, een destillatiebrug en een koeler. Het vat sluit met een deksel en sluitring.

Op de bodem van het glazen vat zit een aansluiting voor de stoomtoevoer met een kraantje om de stoomdruk te regelen.

Verder de nodig bevestigingsmaterialen en statieven om de destilleeropstelling te kunnen bouwen. Het glazen vat heeft een capaciteit van 1 Liter. Dat is niet genoeg om een beetje essentiele olie te maken, maar deze destilleerset is wel heel erg geschikt om het proces van stoomdestilleren te laten zien!

De stoomgenerator is een behangafstomer. De slang van deze afstomer sluit je aan om het kraantje in de bodem van het glazen vat. Om te kunnen gaan stoomdestilleren heb ik de water(koeler) aangesloten op de waterkraan en het glazen vat gevuld met vers geplukte kamille.

Waarom kamille? Kamille geeft een blauwe essentiele olie en is daardoor goed te volgen als het ontstaat bij de condensatie van de stoom. De donkerblauwe olie drijft zichtbaar op het hydrolaat wat het een lichtblauwe kleur geeft.

Ik had al eerder kamille gedestilleerd in 2011 ook met een glazen destilleeropstelling https://indekoperenketel.nl/kamille-destilleren/ Bij deze testdestillatie had ik 'maar' 200 gram kamille bloemen gebruikt. Wil je een beetje etherische olie maken dan heb je veel kamille bloempjes nodig. Onder gunstige omstandigheden geoogst kan je uit 10 Kg 10 tot 20 gram etherische olie destilleren.

De test met de externe stoomgenerator was geslaagd, de destilleerset kan weer terug naar de klant voor educatief gebruik. Mocht je interesse hebben na het lezen van dit blogartikel en zelf van plan zijn om te gaan destilleren: we hebben deze zomer nog een aantal interessante workshops om je op weg te helpen.

Meer info en opgave via https://indekoperenketel.nl/

Extractie en destillatie van sinaasappelschillen

 

foto: wikiHow

Dit schooljaar (2021-2022) hebben 3 VWO 6-leerlingen gekozen voor een interessant onderwerp voor hun ProfielWerkStuk. Dit was hun onderzoeksvraag:

Welke extractie-methode is het meest geschikt om essentiële olie uit sinaasappelschillen te halen?

Om een antwoord op deze vraag te krijgen hebben ze 4 extractie-methoden toegepast: persing, enfleurage, extractie met een oplosmiddel en stoomdestillatie.

PERSING

De meeste sinaasappel essentiële olie die op de markt is is geperst. Vroeger gebeurde dat handmatig nu is daar een complete fabriek voor nodig die zowel sinaasappelsap als essentiële olie van deze citrusvrucht produceert.

bron: brochure JBT corporations

Hoe een oude fruitpers van pas kwam. Ik heb de leerlingen een fruitpers laten gebruiken om de schillen met veel druk uit te laten persen. Het resultaat is via een scheitrechter in een buisje verzameld, maar moet nog wel bezinken om een heldere essentiële olie te verkrijgen.

scheitrechter met sinaasappel essentiële olie

De opbrengst was ongeveer 2 mL uit ongeveer 1 Kg sinaasappelschillen. Dat is vrij laag, maar ook te verklaren door de manier van persen. In het fabriekproces worden de schillen geschraapt en de vrijgekomen olie met veel water naar een essencier gespoeld.  Met een fruitpers druk je veel van de olieproducerende holtes in de schil dicht waardoor deze niet uit de pershouder druppelen.

ENFLEURAGE

Deze techniek werd vroeger vaak gebruikt om geurstoffen uit men name bloemen te halen door middel van een reukloos vet. De leerlingen hadden gekozen voor kokosvet. Ze hebben het vet over een aantal grote petrischalen verdeeld en met een pincet stukjes schil in het vet gedrukt.

Het met aromatische stoffen verzadigde vet (pommade) is een aantal weken later gedestilleerd met ethanol. Door deze extractie haal je de geurstoffen, met name D-limoneen uit het vet. Het destillaat rook zwak naar sinaasappel, wat er op kan wijzen dat enfleurage niet zo'n geschikte methode is om de sinaasappelolie uit de schillen te halen. De aromatische stoffen bevattende ethanol zou je nog kunnen indampen naar een 'absolue de pommade'. De leerlingen hebben ervoor gekozen om de oplossing te bewaren voor analyse naar inhoudstoffen.

Tijdens de destillatie van de pommade

ABSOLUE

Als je een absolue maakt van een aromatische plant maak je gebruik van een apolair oplosmiddel. In dit geval n-hexaan. Na extractie en verdamping van de hexaan houd je een vettige massa, concrète genoemd over. Na deze eerste stap los je het concrète op in ethanol wat je vervolgens laat verdampen. Resultaat een watervrij absolue. De leerlingen hebben al deze stappen kunnen uitvoeren door gebruik te maken van de zuurkast in het bètalab. Hexaan en ethanol zijn nogal brandbaar!

Sinaasappelschillen na de extractie met n-hexaan

Afdampen hexaanextract door destillatie

Het uiteindelijke resultaat viel wat tegen, na verdampen van de ethanol bleef er plusminus 1 gram absolue over. 

STOOMDESTILLATIE

Als vierde en laatste extractie-methode hebben de leerlingen een stoomdestillatie uitgevoerd. Het is niet de eerste keer dat ik het glazen destilleertoestel uitleen aan school.  Deze destillatie van sinaasappelschillen is dan ook vaker uitgevoerd, en met succes.

Glazen destillatie opstelling, tussenbol 2 Liter

De leerlingen hebben de tussenbol van de glazen destilleeropstelling gevuld met 800 gram gefileerde schillen. Na een uurtje hebben ze daaruit 6 gram essentiële olie kunnen destilleren.

De hoogste opbrengst aan essentiële olie vergeleken met de andere extractiemethodes. 

CONCLUSIE

Als je de essentiële olie uit sinaasappelschillen wil halen gaat dat het beste door middel van stoomdestillatie. Of je moet de beschikking hebben over professionele persapparatuur.Voor kleine hoeveelheden 0,5 - 1 Kg gefileerde schillen is het dus goed te doen om een flesje sinaasappelolie te maken. Als je de essentiële olie wil gebruiken is het wel raadzaam om schillen van biologische teelt te nemen. Eigen onderzoek heeft ons geleerd dat schillen van niet biologische teelt hoge concentraties pesticiden bevat. https://indekoperenketel.nl/pesticiden-in-citrusschillen/

Een zomer vol aromatische kruiden

 

Verse Salie in de destilleerketel: Salvia officinalis

Qua zomer had de zomer voor de vakantiegangers iets zonniger gemogen, maar voor een aantal aromatische planten was de afwisseling in het weer een weldaad. Uitzondering daarop zijn natuurlijk de mediterrane planten die van veel zon, warmte en droge voeten houden. 

Destillatie van lavendel  (L angustifolia) uit eigen tuin

Door slechte weerscondities in de oogsttijd viel de opbrengst aan essentiële olie van de lavandel dan ook nogal tegen. Ik heb begrepen van mensen die meer dan en kilootje lavendel hebben staan dat dat in vergelijk met vorig jaar zo'n 50% minder opbrengst aan lavendelolie was. Dat ook was te merken aan onze oogst uit eigen tuin.

Lavendel essentiële olie in de scheitrechter tijdens de destillatie

Catharina is in het voorjaar begonnen met het project 'geurige grondstoffen'. In dat kader is ze gestart met het opkweken van Salie (Salvia officinalis). https://www.aromalab.nl/geurende-grondstoffen Tijdens de open dag van 24 juli hebben we vers geplukte bladeren van deze aromatische plant gedestilleerd. Resultaat: een geweldig hydrolaat met vele toepassingen!

Catharina vult de destilleerketel met Salie

In augustus hebben we dankzij ons contact met een biologisch gecertificeerde kwekerij nog een aantal andere planten kunnen destilleren. Deels in opdracht en deels om onze afnemers van top kwaliteit essentiële olie van Nederlandse bodem te kunnen voorzien.

Munt, geelbladige oregano en roodbladige basilicum in de droogbakken

De hoeveelheden die we bij de kwekerij kunnen ophalen zijn vaak groter dan we in één dag kunnen destilleren. Vaak ook van verschillende soorten aromatische planten. De kruiden die nog niet gedestilleerd kunnen worden leggen we dan in gaasbakken waar ze kunnen drogen zonder noemenswaardige hoeveelheden aromatische stoffen te verliezen.

We hebben ook flink wat rozemarijn (Rosmarinus officinalis) kunnen destilleren. Zo'n 30 Kg vers maaisel van biologisch gecertificeerde planten. De essentiële olie en het hydrolaat ruiken top. Om er achter te komen welk chemotype deze in Nederland groeiende rozemarijn oplevert heb ik een sample opgestuurd voor analyse.

Een destilleerwerkplaats vol geurige vers gemaaide rozemarijn!

De analyse geeft mij, maar ook de afnemer van essentiële olie een beeld van de samenstelling en dus ook van de werkzaamheid. Als ik op mijn reuk afga kom ik op een chemotype cineol. We starten dan ook de verkoop van de olie op onze open dagen in het weekend van 18 en 19 september aanstaande. kom-naar-de-open-keteldagen-2021

Taxus versus Larix

Afgelopen week kreeg ik een mooi boek over giftige planten te leen van een collega. Uitgebracht door de Royal Botanic Gardens Kew. Een aanrader voor mensen die geïnteresseerd zijn in historie achtergronden en chemie van giftige planten.

Artikel in het boek over Taxus Taxus baccata

In het boek een artikel over de giftigheid van de Taxus. Interessant om te lezen ook omdat we
tijdens onze open dagen en workshops vaak vragen krijgen over de Taxus (Venijnboom). Vooral als we het hebben over de Lariks (Larix decidua) is er soms enige verwarring.

Lariks in het Chaamse bos

Dit komt omdat er de afgelopen jaren nogal wat publiciteit is geweest rond de inzameling van Taxus snoeisel. Het snoeisel wordt gebruikt voor het vervaardigen van een basisgrondstoffen voor chemotherapieën. De taxus bevat de stof Taxine B.

Taxine B

Het snoeisel wordt na inzameling en droging geleverd aan pharmaceuten die de Taxine isoleren door middel van een extractie met een organisch oplosmiddel. Van de taxine wordt via chemische syntheses de stof Paclitaxel gemaakt. Een stof die toegepast wordt in de bestrijding van kanker. Meer info: https://chempics.wordpress.com/2013/12/25/common-yew-taxus-baccata/
 

Meer info: https://taxustaxi.nl/

Een groot verschil dus tussen het winnen van waardevolle grondstoffen uit deze twee soorten naaldbomen. Voor het isoleren van de aromatische stoffen uit de Lariks gebruiken voor het stoomdestilleren alleen water. Door deze manier van destilleren is het product natuurzuiver. De essentiële olie en het hydrolaat van de Lariks is gelijk bruikbaar zonder syntheses of isolatie van bestanddelen. 

Vers geoogste Lariks takjes

Ook dit jaar gaan we in de maand mei weer Lariks oogsten en er een geweldige essentiële olie van destilleren. Tijdens ons seminar 'van naald tot olie' gehouden op zaterdag 15 mei aanstaande staat deze naaldboom samen met Grove Den en Spar volop in de aandacht!

Catharina tijdens de destillatie van Lariks

Je kan je nog aanmelden voor het seminar tot 27 april (Koningsdag) aanstaande via:

https://indekoperenketel.nl/seminar-naaldboom-essentiele-olien/

of indekoperenketel@gmail.com 

Seminar naaldboom essentiële oliën

 

H&C aromalab organiseert op zaterdag 15 mei aanstaande een seminar die in het teken staat van naaldboom essentiële oliën. We kunnen gebruik maken van de bèta faciliteiten van het mgr. Frenckencollege in Oosterhout NB. Er is hier letterlijk de ruimte om met maximaal 16 deelnemers aan de slag te gaan.

Reuzenzilverspar  Abies grandis

Vooral voor mensen die meer willen weten over het zelf destilleren en het gebruik en de toepassing van essentiële oliën een aanrader. H&C aromalab heeft Sonja Tobé een gedreven aromatherapeut en Henk Ploeger destillateur van indekoperenketel bereid gevonden om door lezingen en workshops inhoud te geven aan dit seminar.

 

Sonja gaat met de deelnemers aan de slag met plantaardige oliën die geschikt drager zijn voor essentiële oliën. Eén van de plantaardige oliën is een lokaal in Brabant geproduceerde olie één van oudste Nederlandse cultuurgewassen. Henk neemt de deelnemers mee in de 'geheimen' van het stoomdestilleren aan de hand van verschillende tijdens de workshop werkende destilleertoestellen.

Workshop lavendel destilleren in Gilze NB

Deelnemers ontvangen (digitaal) na deelname aan het seminar de syllabus 'Stoomdestillatie technieken' en kunnen via H&C aromalab korting krijgen op de aanschaf van een destilleerketel.

Opgave en info via: https://www.indekoperenketel.nl/seminar-naaldbomen-essentiele-olien/

Workshops en cursussen 2021

 

WORKSHOPS

Ieder jaar rond deze tijd stellen we de data voor onze workshops en open dagen vast. De workshops lavendel destilleren en zelf hydrolaten maken vinden plaats in de maanden juli en augustus. Zomermaanden waarin veel aromatische kruiden tot bloei komen, waaronder lavendel.

Lavandula angustifolia

Ook dit jaar organiseren we in de periode wanneer de lavendelplanten de meeste aromatische stoffen bevatten een snoeiactie. Meer info daarover kan je vinden op onze website

Na het destilleren van het ingeleverde snoeisel krijg je naar rato de lavendelolie opgestuurd.

 

 

ONLINE CURSUSSEN

Het hele jaar door is er de mogelijkheid om een online cursus te volgen. Handig om jezelf te scholen en in begin van het groeiseizoen gelijk aan de slag te kunnen gaan met het destilleren! De cursus is 28 dagen beschikbaar en geeft tijdens en na het houden ervan de mogelijkheid om je door ons te laten adviseren over de aanschaf van een destilleerketel.

Alambiek 20 Liter

OPEN KETEL DAGEN

In de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL ruik je de geur van bloeiende kruiden. De destilleerwerkplaats is gevestigd in een voormalige varkensschuur in het buitengebied van Gilze. Waar een paar jaar geleden nog zeugen en biggen liepen te knorren, is veranderd in een – tijdelijke – destilleerwerkplaats. Wil je zien en ruiken hoe etherische olie wordt gemaakt van planten en bomen uit de omgeving? Henk geeft uitleg bij de ketel en Catharina vertelt over planten en olie.

Tijdens de Open Keteldag kan je onze etherische olie ruiken en ervaren. Welke olie spreekt jou het meeste aan? We hebben etherische olie van lariks, reuzenzilverspar, douglasspar en grove den gedestilleerd dit voorjaar. Die zijn nu te koop tijdens de Open Keteldag. Verder hebben we een aantal specials en limited editions in de spotlight. Echte lokale unieke producten waar de liefde voor het ambacht vanaf straalt.

Chaamse wijn en de geest van Dassemus

 

Wijngaard Dassemus Chaam

Na onze goed bezochte Open Ketel van 19 september hebben we op zondag een open dag bezocht van wijngaard Dassemus in Chaam. Hier worden verschillende druivenrassen biologisch geteeld. De eigenaren hadden een route uitgezet met veel informatie over wijnteelt en het wijnmaken.

Ook weer wat geleerd over druivenrassen die speciaal voor de biologische teelt zijn ontwikkeld. Dit  om geen bestrijdingsmiddelen te hoeven gebruiken tegen de schimmel. Iets waar druiven in ons vochtige klimaat al gauw mee te maken krijgen.

Gistingsfles

De route voerde ons door een grote schuur waar de wijnen gemaakt worden. Van het persen van de druiven tot uiteindelijk het bottelen van de wijn in flessen. Ter illustratie was midden tussen de grote roestvrij stalen gistingstanks een gistingsfles neergezet. Altijd mooi om te zien, te horen en te ruiken als het gistingsproces in volle gang is.

Van de eigenaren hadden we begrepen dat er sinds een paar jaar ook van het restproduct van het wijnmaken (de druivenschillen) een Eau de Vie gemaakt wordt. Om de ´De Geest van Dassemus´ te maken moet worden gedestilleerd. Gedistilleerd moet ik eigenlijk zeggen omdat het om alcohol stoken gaat.

Distilleerketels

Een mooie manier om het restproduct te gebruiken en niet als afval weg te gooien. Na de schuur kwam de wijngaard zelf. Ook interessant, vooral de manier waarop kruiden worden ingezet als groenbemesters. Dat verhoogt tegelijkertijd ook de biodiversiteit in de wijngaard.

Na een wandeling langs de druivenstokken was het tijd om de wijn te proeven! Door het zonnige weer en de aanwezige bezoekers was dat geen vervelende bezigheid.

De wijnkaart van Dassemus

Er was keuze genoeg om de verschillende wijnsoorten te proeven en te beoordelen.

De Nederlandse wijnen zijn aan een flinke opmars begonnen en hebben hun eigen kwaliteit en karakter. Dat heeft alles te maken met klimaat, grondsoort etc. Deze factoren in de wijnbouw noemt men terroir. Dezelfde factoren zijn ook van invloed op de samenstelling en kwaliteit van lavendelolie.