koelemmer foto Frank Stolvoort

zondag 4 maart 2012

Rozemarijn

De Grieken en Romeinen beschouwde rozemarijn als een heilige plant die vrede en welzijn brengt. Er zijn een aantal soorten, waarvan Rosmarinus officinalis de meest gebruikte voor de winning van etherische olie is.
afbeelding: WIKIPEDIA
Er zijn naast de wilde plant ook cultivars, zoals bijvoorbeeld R.officinalis var. angustifolius. Deze plant maakt een naar dennen ruikende olie. Olie zowel als hydrolaat van de rozemarijn vinden hun toepassingen in cosmetica, detergenten, parfums (vooral colognes). Rozemarijn hydrolaat heeft o.a. voor de huid revitaliserende eigenschappen en is daarom erg geschikt om te gebruiken in baden of bijvoorbeeld kleimaskers. Voor het maken van een goede kwaliteit olie moet de planten geoogst worden net voor of gedurende de volle bloei. De plant kan gedroogd worden omdat de olie in zgn olieklieren geproduceerd en vastgehouden wordt. Je kan hier meer over lezen in mijn artikel over plantenanatomie: http://indekoperenketel.blogspot.com/2011/01/plantenanatomie-en-de-productie-van.html
SEM Image Rosemary oil glands (Rosmarinus officinalis) Ref: 80015320
Description:        Coloured scanning electron micrograph (SEM) of a leaf of the rosemary plant (Rosmarinus officinalis). Spherical oil glands (white) are found among the branched hairs (trichomes, grey) covering the surface of the leaf. The lip-like pores in the surface of the leaf, the stomata, allow the exchange of gases between the plant and the air. Magnification: x134 at 6x7cm size.
SEM Images: Rosemary oil glands (Rosmarinus officinalis) Ref: 80015334
Description: Coloured scanning electron micrograph (SEM) of a section through a leaf of the rosemary plant (Rosmarinus officinalis). Spherical oil glands (white) and hairs (trichomes, protrusions) cover the surface of the leaf at upper right. The cells and air spaces within the leaf are revealed at lower left. Magnification: x288 at 6x7cm size.
Hydrolaat maak je van de vers geplukte planten (bloemtoppen) en bij voorkeur met een koperen destilleertoestel. Als je kijkt naar de samenstelling van de etherische olie van de rozemarijn heb je te maken met het begrip chemotype. Bij chemotypen gaat het om dezelfde botanische soort die in verschillende vormen voorkomt doordat er verschillende groeiom-standigheden aanwezig zijn, bijvoorbeeld klimaat, grondsoort, hoogte en dergelijke.
Rosmarinus officinalis kent drie chemotypen (afkorting CT) : cineol, kamfer en verbenon.
De naam van het chemotype verwijst naar de stof die in hoge concentratie in de olie aanwezig is.
     
SAMENSTELLING etherische olie van 3 chemotypen van Rosmarinus Officinalis

CT Cineol
CT kamfer
CT verbenon
OXIDEN
39 – 55 %

1 - 15%
  1,8-cineol
38 - 55 %
30 %
1 – 15 %
  caryophylleen oxide
1 – 2 %


  humuleen oxide
0 – 1 %


MONOTERPENEN
18 – 35%

22 – 45 %
  α - pineen
9 – 14 %
13 %
15 – 34 %
  β – pineen
4 – 9 %

15 – 34 %
  campheen
2 – 8 %
23 %
6 – 10 %
  l – limoneen
1 – 4%
ja
1 – 4 %
  mycreen
1 – 2 %
ja

  β – cymeen
1 – 2 %


KETONEN
8 – 32 %

16 – 50 %
  kamfer
6 – 30 %
30 %
1 – 15 %
  β – thujon
1 – 2 %


  verbenon
1 – 2 %
ja
15 – 37 %
  d – carvon
0 – 1 %
ja

  hexanon
0 – 1 %
ja

  heptanon
0 – 1 %


  methyl-heptanon

ja

ALCOHOLEN
4 – 20 %
ja
1 – 7 %
  borneol
3 – 12 %
5%
1 – 7 %
  α – terpineol
1 – 5 %


  linalol
0 – 2 %


  terpineen-4-ol
0 – 2 %


  verbenol
0 – 1 %


SESQUITERPENEN
1 – 3 %
ja
0 – 2 %
  β-caryophylleen
1 – 2 %
ja
0 – 1 %
  humuleen
1 – 2 %

0 – 1 %
ESTERS
0 – 2 %

6  - 11 %
  bornylacetaat
0 – 1 %

6 – 11 %
  fenchylacetaat
0 – 1 %


CARBOXYL ZUREN
0 – 1 %

1 – 2 %
  rozemarijnzuur
0 – 1 %

1 – 2 %

bron: chemistry of essential oils made simple D. Stuart
bron: Etherische olien:
M Vanhove en Geer Devlieghere
bron: chemistry of essential oils made simple D. Stuart










































Als je de samenstelling van de verschillende chemotypen van rozemarijn olie in functionele groepen zet krijg je een nog duidelijker beeld van het verschil in samenstelling:

Volgens Jeanne Rose in '375 essential oils and hydrosols' is R.officinalis CT verbenon de meest zachte rozemarijn chemotype en heeft het krachtige regeneratie eigenschappen waardoor het populair is voor huidverzorgende produkten.

Rozemarijn destilleren

Via een web-log contact in Zuid-Frankrijk (de Provence) kreeg ik Rozemarijn aangeboden. De rozemarijn groeit volop in het wild in de buurt van waar deze Nederlandse man met zijn gezin woont en werkt. http://www.aups.nl/index.php/nl/verhuur/item/villa-bergerie-la-rose
Hij had vier 15 literzakken meegegeven. De Rozemarijn, Rosmarinus officinalis, was rond half februari geplukt. Niet de tijd waarin rozemarijn de hoogste concentratie etherische olie bevat. Bij de Rozemarijn is dat net als bij lavendel vlak voor en tijdens de bloei van de plant.
Het leek mij interessant om te kijken of er toch de nodig olie uit de plant te halen was.
Van de ongeveer 2 kg rozemarijn heb ik de kleinere takjes met de blaadjes afgeknipt.
Ik hield na het knippen 1050 gram gedroogde Rozemarijn over die gedestilleerd konden worden.
Ik heb de destillatie in verband met de te lage temperatuur buiten ´na een kleine verbouwing´ in de keuken uitgevoerd. Met al voorverwarmd water in de ketel duurde het 20 minuten voordat het eerste destillaat overkwam. Al eerder 5 minuten daarvoor was er al een geur waarneembaar.
De geur is het beste te omschrijven als eucalyptus (cineol)achtig. De geur veranderde tijds het destilleren in pineen-achtig; minder scherp als in het begin en zoeter. Ook was er een geur waarneembaar die mij aan de lucht van hibiscusthee deed denken. De temperatuur bleef tijdens het destilleren hangen rond de 88 graden Celcius.
Bij het destilleren van andere kruiden blijft de thermometer bij de 95 graden Celcius steken.
Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt. Tijdens het destilleren heb ik 3 wijnflessen met hydrolaat opgevangen. Het hydrolaat was licht troebel.
De hoeveelheid etherische olie die ik uit de Rozemarijn heb gedestilleerd viel mij nog mee, zeker gezien de tijd van het jaar waarin ze geplukt zijn.
Ik had in totaal 8 mL rozemarijnolie gemaakt. De geur van de olie maakt een zachte en warme indruk. 
Een volgende keer hoop ik natuurlijk van versgeplukte bloeiende rozemarijn olie en hydrolaat te maken. Volgens de kenners maak je daar het beste hydrolaat van. Welke eigenschappen dit hydrolaat heeft lees je in mijn volgende artikel.

woensdag 22 februari 2012

Destilleren met vergunning

Tijdens een cursus likeur stoken bij Pieter Rijneveel in Dordrecht hoorde ik dat voor het in bezit hebben en gebruiken van een destilleerketel een vergunning nodig is.
Distilleerketel distilleerderij van Toorn Vlaardingen

Ik was in de veronderstelling dat er alleen een vergunning nodig is voor distilleren, het stoken van alcohol. Pieter vertelde mij dat hij een vergunning had voor de ketel, een vergunning voor het stoken van de ketel en een vergunning voor het hebben van een alcoholplaats. Voor de laatste vergunning moet je een boekhouding bijhouden van de hoeveelheden alcohol die je maakt of inkoopt. Aan de hand hiervan kan de Belastingdienst/douane berekenen hoeveel accijns je moet afdragen.


Mensen die legaal alcohol willen stoken hebben dus 3 vergunning nodig. Zo te zien op marktplaats zijn er nogal wat stokers in Nederland. Ik begreep van Pieter dat bij overtreding streng kan worden opgetreden, tot de ketel onklaar maken aan toe.
distilleren op een houtvuurtje


In januari heb ik toch maar eens contact gezocht met de Belastingdienst/Douane.
Via hun website:

heb ik een formulier gedownload en opgestuurd naar de Belastingdienst/Douane in Heerlen.
In de aanvraag heb ik wel duidelijk gemaakt dat ik alleen etherische olie destilleer en geen alcohol!
Een aantal weken later belde een ambtenaar met de mededeling dat een vergunning verstrekt zou worden, alleen een bezoekje om de twee destilleerketels die ik gebruik te bezichtigen was nodig om de ketels goed te kunnen beschrijven.
KETEL 2
KETEL 1


De vergunning die ik vandaag via de post mocht ontvangen heet:
VERGUNNING voorhanden hebben en gebruiken van distilleertoestellen.
Hierin zijn de 2 distilleertoestellen beschreven en er zijn foto's van gemaakt. Ook is in de vergunning, op mijn verzoek, opgenomen het mogen gebruiken van deze ketels tijdens demonstraties elders in het land. De vergunning is namelijk voor het in bezit hebben en gebruiken op één adres.


de vergunning
Na bijna twee jaar 'illegaal' destilleren kan ik nu met een vergunning op zak legaal etherische olie gaan destilleren!