koelemmer foto Frank Stolvoort

maandag 8 juli 2019

Weer terug op het lavendelveld in Brabant!

Lavendelveld in de buurt van Bavel Noord-Brabant
In voorbereiding naar de Open Keteldag hebben Catharina en ik op het lavendelveld van een Brabantse kwekerij een paar kratten lavendel geplukt. Voor ons een oude bekende cultivar, namelijk Lavandula angustifolia var. littele lady. We hebben deze plant van dezelfde kwekerij in 2012 en 2013 ook al geoogst en kwamen na onderzoek van de lavendelolie tot verrassende resultaten.
Het plukteam lavendeloogst 2013
Het was voor ons weer een geweldige ervaring om in een lavendelveld met om ons heen veel naar nectar zoekende bijen en hommels lavendel te knippen. De lavendel was wel iets over z'n hoogtepunt heen, maar voor een demonstratie lavendel destilleren op een Open Keteldag is dat niet erg. We vonden het leuk om de bezoekers te laten zien hoe je lokaal geteelde aromatische planten kunt destilleren.
Catharina aan de rand van het lavendelveld
   
Henk in het lavendelveld
De cultivar die we al in 2012 hadden uitgekozen om z'n sterke geur stond langs de weg. Dat gaf mij de gelegenheid een aantal geïnteresseerde voorbijgangers het een en ander te kunnen vertellen over de waarde en het gebruik van lavendelolie. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lavendel massageolie gebruikt in de behandeling tegen jeukende plekken veroorzaakt door de eikenprocessierups.
Catharina laat zien hoe je lavendel moet knippen
De opbrengst ongeveer vier klapkratten hebben we naar de destilleerwerkplaats gebracht, en te drogen gelegd. Na verloop van tijd kon je de heerlijk zoetige geur van de lavendel die specifiek is voor deze soort ruiken.
Afgelopen zondag heb ik de half gedroogde lavendel in de destilleerketel overgebracht. De eerste bezoekers van de Open Keteldag konden getuige zijn van de start van de destillatie. Om tijdens deze drukbezochte zondagmiddag mijn handen vrij te hebben heb ik voor het scheiden van etherische olie en hydrolaat gekozen voor een Florentijnse vaas.
scheitrechter met lavendel etherische olie
De gedestilleerde lavendel etherische olie heb ik verzameld in een scheitrechter. Tijdens de middag had ik ruim 100 mL olie gemaakt. Dat is qua opbrengst minder dan de 1% (massapercentage) die ik in 2013 had gevonden. Dat komt omdat we in dat jaar de lavendel onder perfecte condities hebben kunnen oogsten.
Mocht je interesse hebben in een Open (Ketel)dag ........... dit jaar organiseren we onze laatste open dag op zaterdag 7 september. En voor de echt geïnteresseerden in het maken van lavendelolie organiseren we deze zomer nog 3 workshops op 3, 11 en 17 augustus aanstaande.
Aanmelden kan via de website: http://indekoperenketel.nl/workshops/ of door een mailtje te sturen naar indekoperenketel@gmail.com 


maandag 27 mei 2019

Eucalyptus gunnii

Vorig jaar ben ik begonnen met het destilleren van eucalyptus van Nederlandse bodem. Tijdens een bezoek aan een kwekerij in Zundert heb ik afspraken gemaakt over maaisel van Eucalyptus gunnii die ze kweken. http://indekoperenketel.nl/eucalyptus-en-thee-uit-zundert/
Eucalyptus gunnii
Ook dit jaar heb ik weer maaisel van deze plant kunnen destilleren. Het was niet mogelijk om het maaisel dezelfde dag nog te destilleren. Ik heb wel de eucalyptus gewogen en in de destilleerketel overgebracht en deze goed afgesloten. Op zich een experiment om te kijken of je in één dag tijd niet al te veel etherische olie verliest.
Destilleeropstelling: ketel 150 Liter + koelemmer
De volgende dag heb ik het eucalyptusmaaisel gedurende anderhalf uur gedestilleerd. Aan het begin van de destillatie rook de olie zacht muntachtig daarna werd de geur snel wat scherper. Na deze derde destillatie van de Eucalyptus gunnii had ik wat meer gegevens om te vergelijken.


Bekend is dat Eucalyptus globulus een hoge opbrengst aan etherische olie heeft. Deze boom is niet voor niets uitgezocht en commercieel interessant om olie van te maken. Ik vond in 2010 van uit Spanje overgevlogen E.globulus een opbrengst van 1 %, en voor E.nitens 0,5%.
olie en hydrolaat worden opgevangen in een scheitrechter
Als ik de 3 opbrengstresultaten (massapercentages) die ik nu van E.gunnii heb op een rijtje zet dan is de noodzaak van vers maaisel weer eens onderstreept. De hoogste opbrengst ( 0,25%) heb ik met deze plant bereikt door dezelfde dag nog te destilleren. In de ketel stoppen en de dag daarna destilleren leverde een massapercentage van 0,19% op, en een nacht in de koeling bewaren 0,14%.
INDEKOPERENKETEL: destillatie E.globulus in een alambiek
Het is goed om de reden van het vers destilleren van de Eucalyptus weer eens goed in beeld te hebben. Uiteindelijk ook logisch als je naar de structuur en plek in het blad kijkt waar de plant de etherische olie maakt en opslaat. Genoeg reden dacht ik om als er weer maaisel beschikbaar komt tijd in te ruimen om dezelfde dag nog te gaan destilleren.


zondag 5 mei 2019

Gedroogde aromatische kruiden destilleren

Ik heb al een aantal keren gedroogde aromatische kruiden ingekocht en gedestilleerd. Ook leerlingen van mijn school hebben vorig jaar in het kader van hun profielwerkstuk gedroogde gember gedestilleerd. Zo vroeg in het seizoen heb ik zelf nog geen aromatische kruiden tot mijn beschikking.
vers geplukt Salie Salvia officinalis
Reden voor mij om tijdens een workshop gedroogde salie te gaan destilleren. De afgelopen drie jaar heb ik van vers geplukte Salie etherische olie en hydrolaat gemaakt. Ik was dan ook wel geïnteresseerd hoeveel aromatische stoffen (olie) er in gedroogde toestand nog uit te halen vallen.

Voor de destillatie heb ik 4 Kg gedroogde en gesneden salie (Salvia officinalis) gebruikt. Een hoeveelheid die ruimschoots paste in mijn 150 Liter RVS destilleerketel.
Destilleerketel 150 Liter
Om na de destillatie het massapercentage te kunnen bepalen heb ik gebruik gemaakt van een nauwkeurige weegschaal. Voor het bepalen van de massa hebben we de etherische olie die we hadden gedestilleerd goed van het hydrolaat gescheiden. Ik noteerde een gewicht van 18,41 gram. Uitgaande van een dichtheid van de olie van 0,9 kom je uit op een volume van 20 mL.
Hydrolaat wegen
Uitgaande van 4 Kg gedroogde Salie kwam ik dus op een massapercentage van 0,46%. Dit percentage is hoger in vergelijking met de destillaties van verse salie die ik in 2016, 2017 en 2018 heb gedaan. Dat is op het eerste gezicht ook logisch want tijdens het drogen van de salie verliest het gewicht, dus heb je automatisch een hoger massapercentage. Ook zullen klimatologische oorzaken een rol spelen in een lagere opbrengst van de Nederlandse salie etherische olie.
Oogst op Kreta van in het wild groeiende salie.  foto: wildherbsofcrete.com
foto: wildherbsofcrete.com
Toch valt mij de opbrengst van de gedroogde salie tegen. Volgens de leverancier is de salie van hoge kwaliteit en afkomstig uit Griekenland. Dit land heeft de ideale groei- omstandigheden voor deze plant en groeit er ook in het wild. Je zou dan ook een hoge opbrengst moeten verwachten. Volgens de literatuur geeft salie onder ideale omstandigheden een opbrengt van 1,5 tot 2,5 procent aan etherische olie.
Salie etherische olie scheiden van het hydrolaat
De lage opbrengst uit gedroogde salie heeft een reden. Door het drogen en snijden van de salie gaan veel olieproducerende klieren die op het blad zitten kapot. Hierdoor heb je veel verlies. Het zal tijdens dit proces dan ook heel erg naar salie hebben geroken!