koelemmer foto Frank Stolvoort

maandag 8 oktober 2018

Aloë vera destilleren

Dit jaar heeft een groepje leerlingen 6VWO  van mijn school gekozen om voor hun profielwerkstuk  onderzoek te doen aan Aloë vera gel. In hun onderzoek willen ze iets kunnen zeggen over de eigenschappen en samenstelling van de gel en de geneeskrachtige werking waar deze plant om bekend staat.
Om de leerlingen goed te kunnen begeleiden doe ik altijd een voorstudie van de onderzoeksmogelijkheden. Eigenlijk tot mijn verbazing kwam ik leveranciers van en een handleiding over Aloë vera hydrolaat tegen. Dit omdat de plant bij mijn weten niet aromatisch te noemen is.
Mooi om de leerlingen dit uit te laten zoeken. Hiervoor hebben ze een stoomdestillatie uitgevoerd met vers gesneden plakjes Aloë vera blad. Voor het stoomdestilleren heb ik de smartstill van huis meegenomen.
Smartstill gevuld met Aloe vera
Er is 454 gram aan Aloë vera gedestilleerd wat na plm 1 uur destilleren 300 gram hydrolaat opleverde. Interessant was nu om te kijken of we een beeld konden krijgen van de samenstelling.
Tijdens de destillaatie
Er zijn diverse onderzoeken ( 1   2  ) verschenen waarin de samenstelling en geneeskrachtige werking van Aloë vera gel is onderzocht. Globaal ziet de samenstelling van de gel er als volgt uit:

Polysacchariden
Glucomannan en acemannan
Andere stoffen
Carboxypeptidase, magnesium, zink, calcium, glucose, cholesterol, salicylzuur, prostagladin, precursors (gamma linoleenzuur (GLA), vitamine A,C,E, lignine, saponine, plantsterolen en aminozuren

(PDF) Aloe vera their chemicals composition and applications: A review. Available from: https://www.researchgate.net/publication/48347118_Aloe_vera_their_chemicals_composition_and_applications_A_review
Aloe vera hydrolaat
Aloë vera  gel bestaat voor 99% uit water, in de 1% vaste stof zitten voornamelijk poly-
sacchariden. Het hydrolaat was daarom zoals ik al verwachtte niet aromatisch te noemen.  De leverancier van Aloë vera hydrolaat omschrijft de geur als aard-achtig, geen overweldigende geur. 


Figure 2. Chemical structure of acemannan [4
Om een beeld te krijgen van het hydrolaat hebben de leerlingen de pH (zuurgraad), het geleidings-vermogen gemeten en getest op de aanwezigheid van suikers (monosacchariden). Dit waren de resultaten: pH= 9,2    geleidingsvermogen: 12,3 microSiemens,  geen aanwezigheid van monosacchariden.
Met de test op suikers kan je eigenlijk alleen glucose en fructose aantonen.
Scheiden van de gel uit het Aloë vera blad
Het geleidingsvermogen wat de leerlingen gemeten hebben komt bijna overeen met die van gedestilleerd water. Er zijn dus nagenoeg geen minerale stoffen meegekomen in het hydrolaat. Het hydrolaat is zwak basisch (pH > 7) wat afwijkt van de gangbare zure tot licht-zure waardes die gevonden worden. 
Chemische samenstelling Aloe vera gel op basis van droge stof
Het gaat te ver om op basis van deze simpele metingen conclusies te verbinden, maar duidelijk is wel dat dit hydrolaat wel heel erg weinig werkzame stoffen zal bevatten. En of de polysacchariden die oa voor de wondhelende werking zorgen in het hydrolaat zijn terechtgekomen.



zondag 26 augustus 2018

Afsluiting van het destilleerseizoen


Ieder jaar sluiten we het destilleerseizoen af met een zogenoemd 'Oogstfeest'. Tijdens deze middag is er de mogelijkheid de etherische oliën en hydrolaten die we het afgelopen seizoen hebben gemaakt te kopen. We zullen vooral aandacht besteden aan de gebruiksmogelijkheden van hydrolaten.
We laten daarom ook een aantal toepassingen van hydrolaten zien, ruiken en proeven(!). We hebben op dit moment hydrolaat beschikbaar van: Grove Den, Reuzenzilverspar, Douglasspar, Lariks, Eucalyptus (gunni), Sinaasappeltijm, Munt, Salie en Lavendel. http://indekoperenketel.nl/webwinkel/hydrolaten/
Vorig jaar hebben we de bezoekers kennis laten maken met roomijs waar reuzenzilverspar etherische olie aan was toegevoegd.
Oogstfeest 2017

Tijdens het oogstfeest zetten we een kleine stoomdestillatie neer om bezoekers kennis te laten maken met het principe van deze scheidingsmethode. Ook is er de mogelijkheid om het boek 'Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking' in te zien en te kopen.

Het Oogstfeest zal worden gehouden op zondagmiddag 9 september aanstaande van 12 tot 16 uur. Iedereen is van harte welkom om onder het genot van een hapje en een drankje met ons de afsluiting van een goed destilleerseizoen te vieren.  

zondag 5 augustus 2018

Munt: 4 cultivars destilleren

Basilicum munt Mentha piperita basilicum foto: Puur-Aroma
Afgelopen zaterdag heb ik een aantal muntsoorten (cultivars) gedestilleerd. De munt heeft ruim een maand in de destilleerwerkplaats kunnen drogen. Dat is niet noodzakelijk, maar wel handig als je geen tijd hebt om de munt na het oogsten gelijk te destilleren.
vers gemaaide tijm
De munt is afkomstig van aromatische kruidenkwekerij Puur-Aroma, en is van biologisch gecertificeerde kwaliteit. Niet onbelangrijk als je bedenkt dat munt etherische olie ook gebruikt kan worden als smaakmaker in voeding.
Wegen van de munt
Van de 6 soorten munt cultivars heb ik 4 soorten bij elkaar genomen voor één destillatie. Het ging om: Mentha piperita 'Basilicum', Mentha piperita 'Cinderella', Mentha arvensis 'Banana' en Mentha suaveolens 'Apfel'. Om een beeld te krijgen van de opbrengst heb ik de gedroogde munt eerst gewogen. Het totaalgewicht was 2400 gram.
Deze hoeveelheid paste na stevig aandrukken goed in de 150 RVS destilleerketel. Door de hoge temperaturen duurde het niet lang voordat de destillatie startte. Buiten was het 34,1 graden Celcius (!),
binnen in de destilleerwerkplaats 28,7 graden Celcius. Door de ventilatie een stuk prettiger werken. Voordat de eerste druppels hydrolaat en etherische olie uit de uitloop van de koelemmer verschijnen zijn er tijdens een stoomdestillatie altijd heel vluchtige aromatische stoffen te ruiken. 
Uitloop koelemmer en scheitrechter
Ik noem dat de vluchtige voorloop van de destillatie. Deze keer waren deze aromatische stoffen ook zichtbaar in de vorm van een nevel. Om hydrolaat en etherische olie van elkaar te scheiden heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter. De etherische olie veranderde tijdens de destillatie van kleurloos naar heel lichtgeel.
start van de destillatie
einde van destillatie
Na anderhalf uur destilleren had ik ruim 30 mL muntolie geproduceerd. In de boeken kon ik vinden dat gedroogde munt een opbrengst van 0,5 tot 1,5% aan olie zou moeten hebben. Dat klopt dus aardig met de gevonden hoeveelheid.
pH-meting munthydrolaat
Van het verzamelde hydrolaat heb ik de pH gemeten, en kwam uit op een pH van 5,05.
Deze waarde komt overeen met wat Susanne Fischer-Rizzi in haar boek, Das Grosse buch der pflanzenwasser, over munthydrolaat schrijft.
Munthydrolaat
De inhoudstoffen van het hydrolaat zijn onder andere: Menthol, Menthon en 1,8 Cineol, Dit maakt munthydrolaat erg geschikt om te gebruiken in een verfrissende spay. Niet onbelangrijk om het hoofd koel te houden tijdens de hittegolf!