Tulpen destilleren

Ik kreeg de vraag of ik op korte termijn tulpen zou willen destilleren. Dat leek mij een interessante klus, vooral ook omdat het vorige jaar niet gelukt was. Dat heeft alles met de logistiek te maken. Bij het destilleren van bloemen moet de tijd tussen de oogst en het destilleren zo kort mogelijk gehouden worden.

vers gekopte tulpen

Doe je dat niet dan verlies je opbrengst en kwaliteit van de etherische olie. Over de samenstelling van etherische olie van de tulp is eigenlijk heel weinig te vinden. Ik had wel een aanwijzing over de te verwachten opbrengst: uit 5000 kg tulpenbloemen zou je 1 liter etherische olie moeten kunnen halen. Omgerekend zou ik met een ketel gevuld met 15 kg tulpen 3 mL etherische olie moeten kunnen destilleren.

Tulpen van www.naturalbulbs.nl

Met deze wetenschap had ik de workshopdeelneemster gevraagd om voor plm 15 kg versgekopte tulpen te zorgen. De biologisch gekweekte tulpen heeft ze op de ochtend van de workshop gehaald uit Sint Maartens- vlotbrug een plaatsje in de kop van Noord-Holland. Ze had in totaal ongeveer 30 Kg rode en witte tulpen meegenomen.

We hebben de ketel met in totaal 13 kg tulpen kunnen vullen. Om de tulpen aangedrukt te houden in de ketel heb ik gebruik gemaakt van een koperen afdekrooster.

De ketel was al bijna op stoom toen de tulpen in de destilleerwerkplaats werden binnengedragen, dus het duurde niet lang voordat het eerste destillaat uit de koelemmer kwam druppelen.

Op verschillende momenten tijdens het destilleren hebben we geroken bij de uitloop van de koelemmer. Dit zijn de beschrijvingen van geur die we hebben waargenomen:

bloemig/kruidig

terpentine

het lijkt alsof je met tulpen kan verven

Het hydrolaat was licht troebel, en zoals te verwachten was er weinig of geen olie waarneembaar tijdens de destillatie. Voor de scheiding van hydrolaat en olie heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter.

 Na ruim anderhalf uur destilleren zijn we gestopt. Resultaat: 3 flessen geurig hydrolaat en geen waarneembare etherische olie. Dat kan als teleurstellend worden beschouwd, maar ook wel verklaarbaar.

tulpenbloemen na de destillatie

Er zijn namelijk een aantal factoren van belang die we niet kennen. Allereerst de tulp zelf. Tulpen zijn eigenlijk alleen doorgekweekt op eigenschappen als kleur en vorm. Dit kan betekenen dat andere eigenschappen zoals geur minder worden, dus ook de hoeveelheid etherische olie die de bloemen produceren.

Ook zal het tijdstip van het oogsten van de tulpenbloemen van belang zijn. En niet onbelangrijk de hoeveelheid zonuren die de bloemen vlak voor de oogst hebben ontvangen.

Foto: Catharina de Bruin www.catharinadebruin.nl 

Ik ben in ieder geval tevreden dat ik een keer verse tulpenbloemen heb kunnen destilleren en de workshopdeelneemster op weg heb kunnen helpen in haar zoektocht naar het maken van een parfum op basis van natuurlijke geurstoffen.

Inloopmiddag en naaldbomenexcursie NLGR

Afgelopen weekend hadden we als start van het seizoen twee activiteiten georganiseerd.

Op zaterdag 25 april was er voor belangstellenden een inloopmiddag en op zondagmiddag in samenwerking met de NLGR (Natuur en Landschapvereniging Gilze-Rijen) een naaldbomenexcursie in het nabijgelegen Chaamse bos.

Ook hadden we Tineke van den Boer van tinekesdecoraties gevraagd om een en ander aan te kleden en ook aandacht te vragen voor de workshop lavendeldestilleren die we 11 juli aanstaande gaan organiseren. Het resultaat mocht er zijn! Ze had bovendien voor een ruim aanbod van aromatische planten gezorgd.

Om de bezoekers van de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL te laten ervaren wat we doen had ik zaterdagochtend 4 klapkratten met takjes van de Douglasspar uit het bos gehaald. Tegen de tijd dat de eerste bezoekers kwamen was het destillatieproces al in volle gang.

De werkplaats vulde zich met de kenmerkende citrusachtige frisse geur van de etherische olie die deze naaldboom maakt. Tijdens de inloopmiddag en na de naaldbomenwandeling was er voor de bezoekers volop gelegenheid om ook andere etherische olien die we gemaakt hebben te ruiken. Zoals lariks, Marokkaanse munt, Lavandin en Lavandula angustifolia 'Hidcote'.

Etherische olie van Franse Lavandin en Zeeuwse Lavandula angustifolia

Op zaterdag ben ik na 2 uur destilleren gestopt en heb de ketel de nacht laten staan om de volgende dag verder te destilleren. Dit is een werkwijze die ik op advies van een ervaren destillateur heb overgenomen om er zeker van de te zijn dat alle olie uit de naalden is gedestilleerd.

Naaldbomenexcursie in het Chaamse bos

Zondag kreeg ik bezoek van de deelnemers (plm 20) aan de Naaldbomenexcursie. Catharina had tijdens de wandeling door het bos al alles verteld over Grove Den, Douglasspar en Lariks. Een verslag over deze excursie is te lezen op haar website www.catharinadebruin.nl

In aanvulling op haar verhaal kon ik de belangstellende deelnemers vertellen, met een werkende stoomdestillatie van Douglasspar, hoe ik etherische olie uit naaldbomen haal. Uiteraard doe ik dat met toestemming van Staatsbosbeheer, eigenaar en beheerder van de Chaamse bossen. 

scheitrechter met Douglassparolie

Na één uur destilleren ben ik gestopt. De hoeveelheid olie die ik uit de scheitrechter kon halen was 38 mL. Uitgaande van 16 kg gehakselde Douglasspar takjes is dat een opbrengst van 0,24%. 

Catharina en ik vonden het een inspirerend weekend met super geinteresseerde mensen, en daardoor zeker voor herhaling vatbaar.

Kruidnagel en zwarte peper destilleren

Een maand geleden kreeg ik een vraag over het destilleren van plantmateriaal waar ik zelf niet zo gauw aan zou beginnen. Ik houd me eigenlijk alleen bezig met planten die in Nederland groeien. Het ging om geelwortel, kruidnagelen en zwarte peper.

Wikipedia: Piper nigrum zwarte peper

De etherische olie van zwarte peper staat bekend om het hoge gehalte beta-caryophylleen, en kruidnagelolie kan tot ongeveer 85% eugenol bevatten. Deze laatste stof heeft pijnstillende eigenschappen waardoor kruidnagelolie een probaat middeltje tegen kiespijn is.

Wikipedia: Syzygium aromaticum kruidnagel

De vraag over het destilleren van deze planten heeft uiteindelijk geleid tot een workshop. Voor deze workshop heb ik twee glazen destillatie opstellingen gebruikt, zodat het mogelijk was om simultaan de peper en de kruidnagelen te stoomdestilleren.

De grootse destillatie-opstelling hebben we gevuld met 500 gram peper.

destilleer-opstelling met capaciteit van 2 Liter

De kleine opstelling, die ik ook regelmatig voor demonstraties gebruik, hebben we met plm 60 gram kruidnagelen gevuld.

destilleer-opstelling met capaciteit van 100 mL

De geur van de kruidnagelolie was in de destilleerwerkplaats herkenbaar en goed te ruiken. De geuren die bij de destillatie van zwarte peper ontstonden waren het beste te ruiken bij de uitloop van de spiraalkoeler.

opvang destillaat peperdestillatie

De geur van de peperolie wordt omschreven als fris, houtachtig en kruidig. Tijdens het destilleren van de kruidnagelen ontstond een troebel hydrolaat. Er was dus geen sprake van een mooie scheiding in een water en olielaag.

troebel kruidnagelhydrolaat

Deze troebeling heeft te maken met het hoge gehalte aan eugenol in de kruidnagelolie. Eugenol is namelijk een emulgator waardoor het destillaat niet zoals gebruikelijk netjes gaat scheiden.

Wat navraag leerde mij dat je het destillaat twee dagen de tijd moet geven om te ontmengen in een water- en olielaag. Je kan de scheiding ook helpen versnellen door de emulsie aan te zuren of uit te zouten. 

Na twee uur destilleren zijn we gestopt. De opbrengst van de zwarte peper viel tegen. Uit de maatkolf die we gebruikt hebben was hooguit een halve mililiter etherische olie te halen. Volgens de boekjes zou onder ideale omstandigheden 500 gram peperkorrels 5 tot 10 gram olie kunnen opleveren.

Ik denk dat dat alles te maken heeft met de peperkorrel zelf. Producenten van peperolie gebruiken namelijk de gedroogde nog net niet rijpe geplette vruchten. De peper die wij gebruikt hebben waren rond en waarschijnlijk eerst gerijpt. Van de opbrengst van de kruidnageldestillatie viel tijdens de workshop weinig te zeggen vanwege de troebeling van het hydrolaat met de olie. 

De workshop had niet tot doel om een zo´n optimaal mogelijk opbrengst te hebben, maar om veel van de techniek van stoomdestilleren te kunnen laten zien. Het was al met al een leuke ervaring.  Je merkt wel dat bij het maken van een kwalitatief goede etherische olie kennis over de plant en de specifieke destillatie-techniek van groot belang zijn!