Sinaasappelschillen destilleren

Citrus sinensis var. Valencia late

Voor het oogstfeest waarmee we afgelopen zaterdag en zondag het seizoen hebben afgesloten was ik op zoek naar een restprodukt, zeg maar afval, waar olie uit te destilleren valt. Dat restprodukt had ik al gauw bedacht. Bijna ieder jaar heb ik eindexamenleerlingen die in het kader van hun profielwerkstuk sinaasappelschillen destilleren.    Uit ongeveer 400 gram schillen halen ze dan ongeveer 4 mL etherische olie.

Willem-Jan en Rose-Marie Peeters van tuinderij Peeters

De leverancier van sinaasappelschillen was al gauw gevonden. Bij Tuinderij Peeters konden we afgelopen zaterdag 4 klapkratten met sinaasappelschillen van de Valancia late ophalen. Zij hadden de schillen die die de afgelopen week overbleven bij het sinaasappelsap persen in de koeling bewaard.

Voor het vervoer van de volle en zware klapkratten heb ik mijn fietskar maar weer eens van stal gehaald.

Zondagochtend ben ik begonnen met de sinaasappelschillen te verkleinen voordat ze klaar waren om in de destilleerketel te kunnen. Dat was makkelijker gezegd dan gedaan.

Het kostte me toch nog ruim anderhalf uur om de inhoud van 3 klapkratten te verkleinen. Om de opbrengst te verhogen zou fileren van de schillen nog mooier geweest zijn. Misschien een volgende keer met hulp van een aantal vrijwilligers? De etherische olie zit namelijk in het oranje deel van de schil. 

Ik kon in totaal 33 kg (!) sinaasappelsschillen in de destilleerketel kwijt. Na het plaatsen van de deksel van de ketel, het aansluiten op de koelemmer, en het afplakken kon de destillatie beginnen.

 

Het was voor mij de eerste keer dat ik de destilleerketel gevuld had met zo´n grote massa. Bij een met kruiden of naaldboomtakjes gevulde ketel kom ik doorgaans niet verder dan 18 kg. Dat verklaarde dan ook voor een deel dat het 2,5 uur (!) duurde voordat het eerste destillaat uit de koelemmer druppelde.

Het selecte gezelschap aanwezig tijdens het oogstfeest deze zondagmiddag werd zodoende in spanning gehouden. De thermometer kroop tergend langzaam omhoog. Maar hun geduld werd beloond toen de destillatie eenmaal van start ging.

tijdens de destillatie

Er verspreidde zich een heerlijk zoete oranje sinaasappellucht door de destilleerwerkplaats. Er vormde zich al snel een dikke laag etherische olie in de florentijnse vaas die ik gebruikt heb om olie en water van elkaar te scheiden.

florentijnse vaas gevuld met hydrolaat en sinaasappelolie

Na ruim één uur destilleren ben ik gestopt. Uiteindelijke resultaat: 100 mL etherische olie en plm 3 liter hydrolaat. Omdat ik erg benieuwd ben naar de kwaliteit laat ik deze olie analyseren op samenstelling en aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen. Wordt vervolgd dus.

Meewerkdagen indekoperenketel 21, 22 en 23 oktober

Vorige week hebben we 3 meewerkdagen georganiseerd in het nabij gelegen Chaamse bos. Er was een ruime belangstelling en het weer werd met de dag beter. De eerste dag zijn we begonnen met het oogsten van Douglasspar en hebben daarbij ook een stukje van het bospaadje toegankelijker gemaakt.

In de destilleerwerkplaats hebben we de takjes met behulp van een hakselaar kleiner gemaakt.

In totaal gingen er 3 klapkratten gevuld met gehakselde Douglasspar in de destilleerketel.

Na twee uur destilleren hebben we de ketel afgeplakt een nacht laten staan om de volgende dag de destillatie af te maken.
HYDROLAAT VAN GROVE DEN MAKEN.
De tweede dag hebben we met een iets grotere groep Grove Den (Pinus Sylvestrus) geoogst.

Op een mooie open plek in het bos stonden heel veel jonge dennen. Genoeg om er een aantal van te oogsten. Omdat den bij het hakselen wat problemen geeft heb ik gevraagd aan de meewerkers om de dennentakjes in kleinere stukjes te knippen.

Bij aankomst in de destilleerwerkplaats hebben we de takjes eerst gewogen. Er ging in totaal 2 kg aan takjes in de koperen alambiek. Het doel deze dag was om hydrolaat te maken van de Grove Den.

ALAMBIEK 20 liter  foto: Chantal Ruijgrok

Voor het maken van een kwalitatief goede hydrolaat is destilleren in koperen een must.

Deze dag hebben we tegelijkertijd de destillatie van de Douglasspar afgemaakt.

foto: Chantal Ruijgrok

Er was voor de deelnemers dus veel te ruiken en te zien. Het heeft één deelneemster geinspireerd tot het schrijven van een leuk artikel over deze meewerkdag op haar blog http://huis-tuin-en-keuken.blogspot.nl/2015/10/c-workshop-grove-den-destilleren.html  Een aanrader om haar blog eens een keer te bezoeken!

lunchpauze 

Op de derde en laatste meewerkdag hebben we op dezelfde open plek in het Chaamse bos 4 klapkratten met voornamelijk jonge Grove Den geoogst. Tijdens lunchtijd hebben we in totaal 15 kg in kleinere stukken geknipte den in de ketel kunnen stoppen.

vullen van de ketel

ketel afplakken

Bij deze destillatie ging het om het maken van etherische olie. Omdat de hoeveelheid olie nogal afhangt van allerlei factoren waaronder oogsttijd is het interessant om te weten of eind oktober nog geschikt is om olie te maken. Gezien het weer, te koud voor de tijd van het jaar en weinig zon, had ik daar niet zo´n hoge verwachtingen over.

den- en sparhydrolaat

Na drie dagen destilleren met de hulp van enthousiaste meewerkers hebben we de volgende resultaten kunnen boeken:

25 mL Douglasspar olie

20 mL Grove Den olie

2x 750 mL Grove Den hydrolaat (in koper gedestilleerd)

3x 750 mL Douglasspar hydrolaat (in rvs gedestilleerd)

De opbrengsten zijn lager dan bijvoorbeeld de destillaties die ik in het voorjaar van 2011 gedaan heb.

Normaal gesproken kom ik voor Grove Den op een percentage van 0,25% en Douglasspar van 0,5% uit.

Al met al waren het voor Catharina en mij drie waardevolle dagen, inspirerend en zoals we hebben begrepen ook voor de deelnemers! 

foto: Chantal Ruijgrok

Lavendelolie uit droogboeketten

http://www.partyhoevedegeer.nl/

Van twee workshopdeelnemers kreeg ik het aanbod om een aantal zakken gedroogde lavendel op te halen. Deze lavendelboeketten waren nog afkomstig van lavendelboerderij Viva Lavandula waar ik in 2010 lavandin had geplukt. Het was dus uit Nederland afkomstige lavendel. Ik was eigenlijk ook wel benieuwd hoeveel lavendelolie je nog uit droogboeketten kunt halen.

Viva Lavandula juli 2010

Het was wel duidelijk dat het om gedroogde Lavandula angustifolia ging, maar welke variatie was niet meer te achterhalen. Voor deze gelegenheid had ik een workshop op maat georganiseerd waarbij de deelnemer aan de workshop voor het vervoer zorgde van en naar het ophaaladres in de buurt van Roermond.

stoomdestillatieopstelling met externe stoomgenerator

Tot een deel van de inboedel van Viva Lavandula die de mensen hadden overgenomen hoorde een glazen stoomdestillatie opstelling met een externe stoomgenerator (autoclaaf). Heel geschikt voor demonstratie-doeleinden.

De droogboeketten waren de afgelopen 2 jaar opgeslagen geweest in een grote puinzak en hadden al de nodige geur afgegeven. Vroeg vertrokken konden we in de destilleerwerkplaats rond 1 uur in de middag starten met de destillatie van een deel van de lavendelboeketten.

Voor het scheiden van de etherische olie van het hydrolaat heb ik gebruik gemaakt van een florentijnse vaas.

Forentijnse vaas

Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt omdat er zich zichtbaar geen etherische olie meer vormde in de florentijnse vaas. Ik had in totaal plm 18 mL lavendelolie uit de droogboeketten kunnen destilleren.

Dat is voor lavendel niet zo gek veel. Om de opbrengst te verhogen en meer lavendel tegelijkertijd te kunnen destilleren heb ik later in de week de houtige stelen van de boeketten afgeknipt.

Ik hield zo in totaal 4 klapkratten over van de gedroogde lavendel. Dit volume past precies in mijn destilleerketel die een capaciteit van 75 Liter heeft. Ik heb de inhoud van de kratten van tevoren gewogen en noteerde een gewicht van 6 kg.

top van de destilleerketel

Ik heb deze keer 2 uur gedestilleerd om er absoluut zeker van te zijn dat ik alle etherische olie uit de gedroogde lavendel had gehaald. Het resultaat was plm 36 mL heerlijk geurende lavendelolie.

opbrengst lavendelolie van de tweede destillatie

Als ik deze opbrengst vergelijk met bijvoorbeeld de Chaamse lavendel (L.angustifolia var. little Lady) die ik in 2013 heb gedestilleerd waar ik uit 20-24 kg kort gedroogde lavendel plm 200 mL etherische olie haalde. Dat uiteindelijk neer op een opbrengst van 1% van het plukgewicht. Het gewicht van geplukte lavendel (top met bloemen), is mijn ervaring, neemt na een aantal dagen goed gedroogd te zijn 25% in massa af.  

Lavendeloogst Chaam 2013

Stel dat de lavendelboeketten nog verder ingedroogd zijn dan zou de 6 kg die ik gedestilleerd heb staan voor 30 kg plukgewicht. De 36 mL olie zou dan overeenkomen met een opbrengst van 0,12%.

Rekening houdend met variabelen die van invloed kunnen zijn op de olieproductie zoals soort (variatie van L.angustifolia in dit geval), het weer voorafgaand aan de oogst van de lavendel etc. kan je stellen dat gedroogde lavendel na een paar jaar veel van haar etherische olie verliest.